دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Physical-Spatial Components Affecting Self-Care in the Elderly مؤلفه‌های کالبدی–فضایی مؤثر بر خودمراقبتی سالمندان 737212 10.30470/jaer.2026.2086197.1213 FA الهام هاشمی کیا کارشناس ارشد معماری پایدار، گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0009-0002-9360-3339 مهرداد سلطانی استادیار، گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0009-0000-4616-7234 Journal Article 2026 02 21 The rapid growth of the elderly population and demographic transition have increased the need for living environments that address older adults’ physical, psychological, social, and spiritual needs. As older adults spend much of their lives within the built environment, architectural design significantly influences their health, independence, safety, and quality of life. Architecture is not merely a physical setting for activities; it also shapes behavior and supports healthy aging. Well-designed environments can encourage activity, preserve functional abilities, strengthen social participation, and enable independent self-care. This study investigates the role of architecture and the built environment in promoting self-care behaviors among older adults by examining relationships between architectural design principles and dimensions of self-care. It explores how environmental design can enhance quality of life, maintain autonomy, reduce dependence on others, and support physical and mental well-being. Emphasis is placed on accessibility, environmental safety, continuity of movement, spatial legibility, functional flexibility, opportunities for social interaction, and integration with natural elements. These principles are essential characteristics of age-friendly environments that encourage healthy behaviors and active aging. The study adopts a descriptive-analytical method based on an extensive literature review concerning aging, self-care, and architectural design. To identify design indicators, national and international case studies of elderly-oriented architectural projects were analyzed and compared. The cases were evaluated according to their capacity to address the physical, psychological, and social needs of older adults and facilitate self-care through environmental design. Comparative analysis enabled the extraction of architectural concepts and qualities contributing to self-care behaviors. The findings indicate that environments designed according to human-centered and age-friendly principles improve self-care by encouraging physical activity, reducing stress, increasing the sense of control over the environment, strengthening social interaction, and maintaining connections with nature. Clear spatial organization, safe circulation, flexible functional arrangements, and opportunities for community participation enhance older adults’ confidence, and sense of empowerment. The results demonstrate that architecture plays a strategic role in empowering older adults by creating environments that support independence and healthy lifestyles. Integrating self-care principles into architectural design provides an effective framework for improving older adults’ quality of life and developing sustainable, inclusive, supportive environments for an aging society. افزایش جمعیت سالمندان در جوامع معاصر و دگرگونی ساختارهای جمعیتی، ضرورت توجه به کیفیت فضاهای زیستی و طراحی محیط‌هایی متناسب با نیازهای جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی این گروه سنی را بیش از گذشته آشکار ساخته است. سالمندان بخش قابل توجهی از فعالیت‌های روزمره خود را در محیط‌های ساخته‌شده سپری می‌کنند و کیفیت این محیط‌ها می‌تواند بر میزان استقلال، احساس امنیت، مشارکت اجتماعی و سلامت عمومی آنان اثر مستقیم داشته باشد. از این‌رو، معماری تنها به‌عنوان ظرف فیزیکی سکونت تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان عاملی مؤثر در شکل‌گیری رفتارهای روزانه و حمایت از فرایند سالمندی فعال و سالم مورد توجه قرار می‌گیرد. این پژوهش با هدف تبیین نقش معماری و محیط کالبدی در ارتقای رفتارهای خودمراقبتی سالمندان انجام شده است و می‌کوشد ارتباط میان ویژگی‌های فضایی و کالبدی محیط با کیفیت زندگی، حفظ استقلال فردی، کاهش وابستگی و تقویت سلامت جسمی و روانی سالمندان را بررسی کند. در این راستا، مؤلفه‌هایی همچون دسترس‌پذیری، ایمنی محیطی، تداوم حرکتی، وضوح فضایی، انعطاف‌پذیری عملکردی، فضاهای تعامل اجتماعی و پیوند با طبیعت به‌عنوان شاخص‌های مؤثر بر خودمراقبتی مورد توجه قرار گرفته‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل نظری مبانی معماری سالمندمحور و بررسی چند نمونه موردی منتخب از پروژه‌های داخلی و خارجی مرتبط با فضاهای ویژه سالمندان است. نمونه‌های موردی با تمرکز بر نحوه پاسخ‌گویی محیط به نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی سالمندان تحلیل شده‌اند تا شاخص‌های طراحی مطلوب استخراج و مقایسه شوند.نتایج پژوهش نشان می‌دهد که محیط‌های طراحی‌شده بر پایه اصول انسان‌محور و سازگار با ویژگی‌های دوران سالمندی، زمینه انجام فعالیت بدنی روزانه، کاهش استرس، افزایش احساس کنترل بر محیط، تقویت تعاملات اجتماعی و حفظ ارتباط با طبیعت را فراهم می‌کنند و در نتیجه رفتارهای خودمراقبتی سالمندان را به‌طور معناداری ارتقا می‌دهند. همچنین فضاهای دارای خوانایی مناسب، امنیت حرکتی و فرصت‌های مشارکت اجتماعی، نقش مهمی در تقویت عزت‌نفس و احساس توانمندی سالمندان دارند. در مجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که معماری می‌تواند به‌عنوان ابزاری راهبردی در توانمندسازی سالمندان، ارتقای رفاه، حفظ استقلال فردی و بهبود کیفیت زندگی روزمره آنان ایفای نقش کند.

https://jaer.znu.ac.ir/article_737212_a9681241c70427aed6af6059817e8401.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Phenomenological Components of Home in Gaston Bachelard’s Thought: An Analysis of Contemporary Theoretical Texts مؤلفه‌های پدیدارشناختی خانه در اندیشۀ باشلار: تحلیلی بر متونِ معاصر 738528 10.30470/jaer.2026.2083152.1198 FA الهام پرویزی استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0000-0002-8942-2298 غزال رحیمی کارشناس ارشد معماری داخلی، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران. 0009-0005-5429-3501 Journal Article 2026 01 05 In contemporary architecture, dwelling is often reduced to housing, understood primarily as a physical entity intended to satisfy functional and biological needs. In contrast, the concept of home refers to a meaningful lived experience of dwelling in which memory, individual and collective identity, imagination, a sense of belonging, and human relationships with space are closely intertwined. This study focuses on the concept of home and seeks to identify the phenomenological components constituting the meaning of home in Gaston Bachelard's thought by addressing the following research question: What are the phenomenological components constituting the meaning of home in Bachelard's thought? To this end, theoretical texts in architecture, environmental psychology, and the phenomenology of space were systematically reviewed and analyzed to identify shared themes, clarify conceptual relationships, and organize them into a coherent conceptual framework. Throughout this process, fragmented concepts across the theoretical literature were critically examined to reveal their underlying conceptual connections and to provide a more integrated understanding of the meaning of home. This analytical process also enabled the identification of recurring conceptual patterns across different disciplinary perspectives. The findings indicate that the meaning of home is a multilayered phenomenon emerging from the interaction of four interrelated dimensions: physical–architectural, social–lifeworld, psychological, and symbolic–imaginative. While the physical environment provides the conditions for the experience of dwelling, it is memory, a sense of belonging, imagination, and human relationships that ultimately endow it with meaning. Accordingly, home should be understood not merely as a residential unit but as a setting for the constitution of lived human experience. The conceptual framework proposed in this study provides an interpretive basis for understanding the multidimensional meaning of home and may also serve as a foundation for future research on the meaning of home and dwelling, particularly within human-centered architectural studies and research concerned with the quality of residential environments. در معماری معاصر، سکونت غالباً در قالب «مسکن» به‌مثابۀ واحدی کالبدی برای پاسخ‌گویی به نیازهای عملکردی و الزامات زیستی تعریف می‌شود؛ درحالی‌که مفهوم «خانه» ناظر بر تجربه‌ای زیسته و معنادار از سکونت است که در آن خاطره، هویت فردی و جمعی، تخیل، احساس تعلق و روابط انسانی با فضا درهم‌تنیده می‌شوند. پژوهش حاضر با تمرکز بر مفهوم خانه، در پی شناسایی مؤلفه‌های پدیدارشناختیِ سازندۀ معنای خانه در اندیشۀ گاستون باشلار است و می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که مؤلفه‌های پدیدارشناختیِ سازندۀ معنای خانه در اندیشۀ باشلار کدام‌اند. بدین‌منظور، متون نظری حوزه‌های معماری، روان‌شناسی محیطی و پدیدارشناسی فضا به‌صورت نظام‌مند بازخوانی و تحلیل شدند تا مضامین مشترک استخراج، روابط مفهومی میان آن‌ها تبیین و در قالب چارچوبی منسجم سامان‌دهی شوند. در این فرایند، مفاهیم پراکنده در ادبیات نظری با یکدیگر سنجیده شدند تا پیوندهای مفهومی میان آن‌ها آشکار و زمینه برای درکی منسجم‌تر از معنای خانه فراهم شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که معنای خانه پدیده‌ای چندلایه است که از تعامل چهار بُعد «کالبدی-معماری»، «اجتماعی-زیست‌مندی»، «روان‌شناختی» و «نمادین-خیال‌پردازانه» شکل می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که کالبد فضا زمینه تحقق تجربۀ سکونت را فراهم می‌کند، اما خاطره، احساس تعلق، تخیل و روابط انسانی به آن معنا می‌بخشند. براین‌اساس، خانه نه صرفاً یک واحد سکونتی، بلکه عرصه‌ای برای تکوین تجربۀ زیستۀ انسان است و چارچوب مفهومی ارائه‌شده در این پژوهش، مبنایی تفسیری برای فهم چندبعدی معنای خانه فراهم می‌آورد، همچنین می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های آینده در حوزۀ معنای خانه و سکونت، به‌ویژه در مطالعات معماری انسان‌محور و کیفیت محیط‌های مسکونی، باشد

https://jaer.znu.ac.ir/article_738528_377298f9363746fce6f98d368b51d84d.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 A Reading of the Persian Garden in the Light of Mulla Sadra's Transcendent Philosophy خوانش باغ ایرانی در پرتو حکمت متعالیه ملاصدرا 738894 10.30470/jaer.2026.2082059.1196 FA مهسا حقانی مربی، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. 0000-0002-5157-4640 عالمه صالحی بالادهی دانشجوی دکتری معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. 0009-0006-2057-4804 رویا کریمی دانشجوی دکتری معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. 0000-0002-1444-6586 Journal Article 2026 01 04 The Persian Garden, as one of the manifestations of Iranian art, is not merely an aesthetic phenomenon but also a philosophical text rooted in Iranian-Islamic wisdom. Understanding the essence of the creation of the Persian Garden through a profound recognition of its underlying spiritual concepts can contribute to a more accurate understanding of the identity-defining principles of these gardens. This study aims to elucidate the influence of the theoretical principles and ideas of Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy (Hikmat al-Muta ‘Aliyah) on the creation of the Persian Garden and seeks to answer the question of how the architecture of the Persian Garden can be interpreted based on the principles of Transcendent Philosophy. The present study is fundamental-theoretical research focusing on the influence of philosophical thought on the creation of the Persian Garden, employing a descriptive-analytical approach based on logical reasoning. In the content analysis of philosophical texts, particular emphasis was placed on Transcendent Philosophy, followed by an examination of the principles of the Persian Garden to identify the relationships between the foundations of Transcendent Philosophy and the formation of the Persian Garden through four fundamental principles: the Primacy of Existence, the Unity of Being, the Gradation of Being, and Substantial Motion. The findings indicate that, across different historical periods, the Persian Garden has sought to create a spiritual, sacred, and contemplative environment through an emphasis on the philosophical principles of Transcendent Philosophy. This spirituality is manifested at multiple levels, ranging from theoretical foundations and spatial organization patterns to physical and sensory manifestations, directing the design toward the Divine Essence and the truth of existence. Accordingly, the Persian Garden, in its essence, is not merely an assemblage of aesthetically pleasing and functional spaces, but rather an embodiment of divine thought and the manifestation of meaning within matter. باغ ایرانی به عنوان یکی از تجلی‌گاه‌های هنر ایرانی، نه تنها پدیده‌ا‌ی زیبایی‌شناختی، بلکه متنی فلسفی، برآمده از حکمت ایرانی- اسلامی است. درک مفهوم حقیقتِ خلق باغ ایرانی با شناخت عمیق مفاهیم معنوی مستتر در آن، ما را در درک درست معیارهای هویتی این باغ‌ها یاری می‌بخشد. مطالعه‌ی حاضر با هدف تبیین تأثیر آراء و اصول نظری حکمت متعالیه در اندیشه‌های ملاصدرا در خلق باغ ایرانی، در تلاش برای پاسخ به این سؤال است که، چگونه می‌توان معماری باغ ایرانی را براساس حکمت متعالیه تبیین کرد. نوشتار حاضر، مطالعه‌ای بنیادی- نظری با محوریت تأثیر تفکرات فلسفی بر آفرینش باغ ایرانی است؛ که به‌صورت توصیفی- تحلیلی با استدلال منطقی صورت پذیرفته‌است. در بخش تحلیل محتوایِ متون فلسفی تمرکز بر حکمت متعالیه صورت پذیرفته و سپس در جهت کشف ارتباط میان مبانی حکمت متعالیه و آفرینش باغ ایرانی از طریق بهره‌مندی از چهار اصل «اصالت وجود»، «وحدت وجود»، «اصل تشکیک وجود» و «حرکت جوهری»، اصول باغ ایرانی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل حاکی از آن است که باغ ایرانی در دوره‌های تاریخی مختلف، با تأکید بر اصول فلسفی حکمت متعالیه سعی در خلق فضای روحی معنوی و قدسی دارد. این معنویت در تمامی سطوح از مبانی نظری و الگو‌های سازماندهی فضایی گرفته تا مصادیق کالبدی و حسی حضور دارد و جهت‌گیری طراحی آن را به سوی ذات الهی و حقیقت وجود هدایت می‌کند. از همین رو، باغ ایرانی در ذات خود نه تنها مجموعه‌ای از فضاهای زیبا و کارآمد، بلکه تجسمی از اندیشه‌ی الهی و حضور معنا در ماده است.

https://jaer.znu.ac.ir/article_738894_eece933dbd5f93c3de6a1bc1b6bfcbf1.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Mapping Traditional Architecture Features to Contemporary Sustainable Architecture Using Deep Learning: A Methodological Framework نگاشت ویژگی‌های معماری سنتی در معماری نوین و پایدار با استفاده از یادگیری عمیق: یک چارچوب روش‌شناختی 738988 10.30470/jaer.2026.2095213.1231 FA محسن رنجبر زینالی دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. 0009-0006-6299-5084 سید رحمان اقبالی دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. 0000-0002-4589-690X یوسف گرجی مهلبانی استاد، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. 0000-0003-3711-8494 Journal Article 2026 07 21 The growing application of deep learning in architectural design has created opportunities for developing computational and knowledge-driven approaches to sustainable design. However, many existing methods rely primarily on geometric or image-based representations and provide limited mechanisms for integrating climatic knowledge, spatial organization, and building performance requirements into intelligent design processes. Meanwhile, the bioclimatic knowledge embedded in Iranian traditional architecture, particularly in hot-arid climates, has largely remained within historical and qualitative studies and has rarely been translated into computational structures suitable for intelligent design systems. This study addresses this methodological gap by adopting the Design Science Research (DSR) methodology to develop a conceptual and methodological framework for mapping the bioclimatic knowledge of Iranian traditional architecture into contemporary sustainable architectural design. The proposed framework transforms architectural knowledge from qualitative descriptions into structured computational representations through a knowledge base, architectural feature matrices, mapping matrices, and graph-based representations. These components establish explicit relationships among traditional architectural features, climatic functions, design variables, performance indicators, and computational workflows. Within this framework, a conceptual Knowledge-Integrated Graph Generative Network (KIGGN) is proposed to represent spatial, topological-climatic, and functional relationships within knowledge-aware generative deep learning processes. In addition, a conceptual Building Information Semantic Visualization Pipeline (BISVP) is introduced to define the transition from graph-based computational representations to Building Information Modeling (BIM) and Building Energy Modeling (BEM) environments while preserving semantic, spatial, and environmental relationships. The framework also proposes a knowledge-guided loss function incorporating feature reconstruction, spatial coherence, topological validity-validity of structural relationships-, and environmental performance constraints as complementary objectives for future intelligent learning strategies. The primary contribution of the study is not the development or experimental validation of an artificial intelligence model, but the formulation of a structured research artifact that connects traditional architectural knowledge, sustainable design principles, and deep learning methodologies. The proposed framework provides a theoretical and methodological foundation for future computational implementation, empirical validation, and development of intelligent climate-responsive architectural design systems. گسترش کاربرد یادگیری عمیق در طراحی معماری، ظرفیت‌های جدیدی برای توسعه روش‌های محاسباتی و دانش‌محور ایجاد کرده است. بااین‌حال، بسیاری از رویکردهای موجود بر بازنمایی‌های هندسی و تصویری متکی هستند و سازوکاری نظام‌مند برای تلفیق دانش اقلیمی، سازمان‌دهی فضایی و الزامات عملکردی در فرآیندهای طراحی هوشمند ارائه نمی‌کنند. از سوی دیگر، بخش عمده دانش زیست‌اقلیمی نهفته در معماری سنتی ایران، به‌ویژه در اقلیم گرم و خشک، عمدتاً در قالب مطالعات تاریخی و تفسیرهای کیفی ارائه شده و کمتر به ساختارهای محاسباتی در محیط‌های طراحی هوشمند تبدیل شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد پژوهش علم طراحی، چارچوبی مفهومی و روش‌شناختی برای نگاشت دانش زیست‌اقلیمی معماری سنتی به فرآیند طراحی نوین و پایدار ارائه می‌کند. در این چارچوب، ویژگی‌های معماری در قالب پایگاه دانش، ماتریس‌های ویژگی، ماتریس‌های نگاشت و بازنمایی‌های گرافی سازمان‌دهی شده و روابط میان دانش معماری، متغیرهای طراحی، شاخص‌های عملکرد محیطی و مسیرهای محاسباتی به‌صورت نظام‌مند صورت‌بندی می‌شوند. همچنین، معماری مفهومی شبکه مولد گراف یکپارچه با دانش، با عنوان KIGGN، برای تبیین چگونگی به‌کارگیری روابط فضایی، اقلیمی و عملکردی در مدل‌های مولد دانش‌محور پیشنهاد شده است. در کنار آن، خط لوله مفهومی نمایش معنایی اطلاعات ساختمان، با عنوان BISVP، برای تشریح مسیر انتقال بازنمایی‌های محاسباتی به محیط‌های مدل‌سازی اطلاعات ساختمان و مدل‌سازی انرژی ساختمان تعریف می‌شود؛ به‌گونه‌ای که روابط معنایی، فضایی و محیطی حفظ شوند. افزون بر این، چارچوب پیشنهادی مفهوم تابع زیان دانش‌محور را مطرح می‌کند که مؤلفه‌هایی همچون بازسازی ویژگی‌ها، انسجام فضایی، اعتبار روابط ساختاری و الزامات عملکرد محیطی را دربر می‌گیرد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه یک مصنوع پژوهشی در قالب چارچوبی مفهومی و روش‌شناختی است که ارتباط میان دانش معماری سنتی، طراحی پایدار و یادگیری عمیق را به‌صورت نظام‌مند تبیین می‌کند. این چارچوب، بدون ادعای توسعه، آموزش یا اعتبارسنجی یک سامانه هوش مصنوعی، مبنایی نظری برای توسعه و آزمون سامانه‌های هوشمند طراحی اقلیم‌پاسخ فراهم می‌سازد.

https://jaer.znu.ac.ir/article_738988_c8460ce1ba6e96ed72daefb4c707c637.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Assessment of Spatial Integration in the Spatial Configuration of Selected Qajar and Pahlavi Houses in Hamedan سنجش درجه هم‌پیوندی در پیکره‌بندی فضایی نمونه‌هایی از خانه‌های دوره‌ی قاجار و پهلوی در همدان 739027 10.30470/jaer.2026.2081906.1191 FA پدرام حصاری دانشیار، گروه مهندسی معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، لرستان، ایران. 0000-0002-1666-4245 فاطمه مهربان دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. 0009-0001-3106-4213 Journal Article 2025 12 24 The historic city of Hamedan has always provided a setting for the formation of houses with diverse spatial structures throughout different historical periods. This study aims to evaluate the degree of spatial integration in selected houses from the Qajar and Pahlavi periods. The main research question is whether the cultural, social, and architectural changes that occurred during these two periods led to differences in spatial structure and the degree of spatial integration. The objective of this study is to examine the differences in the spatial structures of houses from these two periods and to investigate their effects on spatial quality. The findings may provide a basis for reinterpreting the spatial values of traditional architecture and for informing contemporary architectural design. Using the Space Syntax method and a comparative approach, this study investigates spatial integration in selected houses in Hamedan from the Qajar and Pahlavi periods. It is based on the assumption that the organization of spaces and the degree of their interrelationships reflect the cultural, social, and residential patterns of each period. Accordingly, the spatial layouts of each house were prepared and analyzed using Depth map software to identify differences in the spatial structures of the two periods. Six houses from the Qajar and Pahlavi periods in Hamedan were selected as case studies based on their physical integrity and the availability of accurate historical plans. The results indicate that Qajar houses, characterized by an introverted spatial organization and a strong emphasis on spatial hierarchy, exhibit higher levels of spatial integration in their central spaces. In contrast, Pahlavi houses, with a more extroverted spatial structure, demonstrate higher integration in certain transitional spaces, such as the outer courtyard; however, their overall spatial coherence differs from that of the Qajar houses. The findings suggest that the transition from traditional Qajar architecture to modern Pahlavi architecture was accompanied by significant changes in spatial relationships and house organization patterns. During the Qajar period, spatial hierarchy, privacy, and spatial coherence were more prominent, whereas Pahlavi architecture showed greater simplicity and freedom in spatial relationships, reflecting the cultural and social changes of modern Iran. شهر تاریخی همدان، همواره بستر شکل‌گیری خانه‌هایی با ساختارهای متفاوت در دوره‌های مختلف تاریخی بوده است. این پژوهش به دنبال ارزیابی درجه هم‌پیوندی در نمونه‌هایی از خانه‌های دوران قاجار و پهلوی است. مسئله اصلی تحقیق این است آیا تغییرات فرهنگی، اجتماعی و معماری که در این دو دوره رخ داده، باعث ایجاد تفاوت در ساختار فضایی و میزان هم‌پیوندی فضایی شده‌اند یا خیر. هدف این تحقیق، بررسی تفاوت‌های ساختار فضایی خانه‌ها در این دو دوره و بررسی اثرات آن بر کیفیت فضا است. این بررسی می‌تواند زمینه‌ای برای بازخوانی ارزش‌های فضایی معماری سنتی و الگوبرداری در طراحی معاصر را ممکن کند. این تحقیق با استفاده از روش تحلیل نحو فضا و با رویکردی تطبیقی، به بررسی هم‌پیوندی فضایی در خانه‌های منتخب همدان در دوره‌های قاجار و پهلوی می‌پردازد. مبنای پژوهش بر این فرض است که نحوه سازمان‌یابی فضاها و میزان ارتباط آن‌ها می‌تواند بازتابی از الگوهای فرهنگی، اجتماعی و شیوه سکونت در هر دوره باشد. بر همین اساس، نقشه‌های فضایی هر خانه ترسیم و در نرم‌افزار دپس‌مپ مورد تحلیل قرار گرفته‌اند تا تفاوت‌های ساختار فضایی دو دوره به‌صورت مقایسه‌ای مشخص شود. در این پژوهش، شش خانه از دوره قاجار و پهلوی در شهر همدان به‌عنوان نمونه‌های موردی انتخاب و بررسی شدند. این شش نمونه به‌دلیل سلامت کالبدی و در دسترس بودن نقشه‌های دقیق تاریخی انتخاب شده‌اند. نتایج حاصل از بررسی این شش مورد مطالعاتی نشان داد که خانه‌های قاجاری، با الگوی درون‌گرا و تأکید بر سلسله‌مراتب فضایی، در فضا‌های مرکزی هم‌پیوندی بیشتری را نشان می‌دهند. در مقابل، خانه‌های پهلوی با ساختار برون‌گرا، گرچه در برخی فضا‌های ارتباطی مانند حیاط بیرونی هم‌پیوندی بالاتری دارند، اما در مجموع انسجام فضایی متفاوتی نسبت به نمونه‌های قاجاری مشاهده می‌شود. نتیجه‌گیری بررسی نشان داد که گذار از معماری سنتی قاجار به معماری مدرن پهلوی، با تغییر در روابط فضایی و الگوی سازمان‌یابی خانه‌ها همراه بوده‌است. در دوره قاجار، سلسله‌مراتب فضایی، اهمیت به حریم و یکپارچگی فضایی برجسته‌تر دیده می‌شود، اما در معماری پهلوی تمایل به سادگی و آزادی بیشتر در ارتباط فضاها مشاهده می‌شود؛ این تحول را می‌توان به‌عنوان بازتابی از تغییرات فرهنگی و اجتماعی عصر مدرن در ایران تفسیر کرد

https://jaer.znu.ac.ir/article_739027_e9317b86beeb010f9f3280f80d925b47.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 An Integrated Analysis of the Spatial Coherence of Traditional Iranian Schools: Combining Space Syntax and Sectional–Three-Dimensional Interpretation Using Visibility Graph Analysis (VGA) in Eight Historic Schools تحلیل تلفیقی انسجام فضایی مدارس سنتی ایران: ترکیب نحو فضا و خوانش مقطعی-سه‌بعدی در هشت مدرسه تاریخی با استفاده از تحلیل گراف دید (VGA) 740699 10.30470/jaer.2026.2090971.1223 FA میلاد الفت استادیار، گروه آموزش هنر، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. مهناز رضائی استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران. 0000-0002-8386-6760 Journal Article 2026 06 07 This study aims to elucidate the spatial coherence of traditional Iranian schools through the integration of two-dimensional space syntax analysis with the evaluation of sectional and three-dimensional spatial components. The research adopts an analytical-comparative approach, examining eight historical schools through Visibility Graph Analysis (VGA). In the first stage, the spatial syntax indicators, including visual connectivity, visual integration, control, mean depth, and intelligibility, were extracted using Depthmap software. In the second stage, physical -sectional and morphological- components, including courtyard enclosure ratio, vertical hierarchy, façade permeability, number of floors, spatial covering systems, and vertical visual axes, were measured or estimated based on plans, sections, elevations, and physical information of the selected cases. Subsequently, the results of the two analytical levels were compared and interpreted through an integrated matrix. The findings indicate that the central courtyard is the primary organizing element of visual and movement relationships in all examined cases, while two-dimensional analysis alone is insufficient to fully explain spatial experience. Among the studied samples, Khan School in Shiraz demonstrated the highest configurational coherence, with a mean visual integration value of 16.82 and an intelligibility coefficient of 0.97. The sectional and three-dimensional analysis further revealed that courtyard centrality is not solely dependent on horizontal plan relationships but is also associated with the height-to-width ratio of the courtyard, the hierarchy between chambers, arcades, iwans, and teaching spaces, the degree of façade openness, and the structural characteristics of major covered spaces. Khan School, with an approximate vertical hierarchy index of 1.82 and greater façade openness, showed the strongest convergence between horizontal plan centrality and the vertical emphasis created by its iwans. Conversely, in Aqa Bozorg School in Kashan, the approximate vertical hierarchy index of 2.43, together with the domed chamber, elevated iwan, and differences in courtyard levels, contributed to compensating for certain limitations in plan-based intelligibility. The results demonstrate that integrating space syntax analysis with the assessment of height, enclosure, openness, level differences, and roof structures provides a more comprehensive framework for understanding the spatial organization of traditional Iranian schools. این پژوهش با هدف تبیین انسجام فضایی مدارس سنتی ایران از طریق تلفیق تحلیل دوبعدی نحو فضا با ارزیابی مؤلفه‌های مقطعی و سه‌بعدی انجام شد. روش پژوهش، تحلیلی-تطبیقی است و در آن هشت مدرسه تاریخی با استفاده از تحلیل گراف دید (VGA) مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله نخست، شاخص‌های اتصال بصری، یکپارچگی بصری، کنترل، عمق میانگین و خوانایی با استفاده از نرم‌افزار دپس‌مپ استخراج شدند. در مرحله دوم، مؤلفه‌های کالبدی شامل نسبت محصوریت حیاط، سلسله‌مراتب ارتفاعی، میزان گشودگی جداره‌ها، تعداد طبقات، نوع پوشش فضاها و محورهای دید عمودی بر اساس پلان‌ها، مقاطع، نماها و اطلاعات کالبدی اندازه‌گیری یا برآورد شدند. سپس نتایج دو سطح تحلیل در قالب یک ماتریس تلفیقی مقایسه و تفسیر گردیدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که حیاط مرکزی در تمامی نمونه‌ها مهم‌ترین عنصر سازمان‌دهنده روابط دیداری و حرکتی است و تحلیل صرفاً دوبعدی برای تبیین کامل تجربه فضایی کافی نیست. در میان نمونه‌ها، مدرسه خان شیراز با میانگین یکپارچگی بصری ۱۶٫۸۲ و ضریب خوانایی ۰٫۹۷، بیشترین انسجام پیکره‌بندی را نشان داد. تحلیل مقطعی و سه‌بعدی نیز مشخص کرد که مرکزیت حیاط تنها به روابط افقی پلان وابسته نیست، بلکه با نسبت ارتفاع به عرض حیاط، سلسله‌مراتب میان حجره، رواق، ایوان و مدرس، میزان گشودگی جداره‌ها و ساختار پوشش فضاهای اصلی ارتباط دارد. مدرسه خان با شاخص تقریبی سلسله‌مراتب ارتفاعی ۱٫۸۲ و گشودگی بیشتر جداره‌ها، بیشترین همگرایی میان مرکزیت افقی پلان و تأکید عمودی ایوان‌ها را نشان داد. در مقابل، در مدرسه آقابزرگ کاشان، شاخص تقریبی سلسله‌مراتب ارتفاعی ۲٫۴۳، گنبدخانه، ایوان مرتفع و اختلاف تراز صحن‌ها بخشی از محدودیت‌های خوانایی پلان را جبران کردند. نتایج نهایی بیانگر آن است که تلفیق تحلیل نحو فضا با ارزیابی ویژگی‌های ارتفاعی، محصوریت، گشودگی، اختلاف تراز و ساختار سقف‌ها، چارچوب جامع‌تری برای درک سازمان فضایی مدارس سنتی ایران فراهم می‌کند.

https://jaer.znu.ac.ir/article_740699_15c8004bb1763dd1c0423c668785a5c9.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Proposing Effective Components for the Biophilic Design of Children’s Healthcare Centers in Mashhad ارائه مولفه های موثر در طراحی مراکز درمانی کودک با رویکرد بیوفیلیک در شهر مشهد 740752 10.30470/jaer.2026.2036144.1159 FA علی صاحبی دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه خیام، مشهد، ایران. 0009-0006-1024-1539 سجاد معنوی دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه خیام، مشهد، ایران. 0009-0004-6473-0368 نرجس سادات فاطمی استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه خیام، مشهد، ایران. 0009-0007-5678-6902 Journal Article 2024 07 23 Children’s healthcare environments, in addition to responding to medical and functional requirements, should also address the psychological, perceptual, and emotional needs of children and their families. Due to their developmental characteristics and greater sensitivity to their surrounding environment, children experience healthcare spaces differently, and factors such as anxiety, fear of the treatment process, and being present in unfamiliar environments can affect the quality of their experience. Therefore, the design of children’s healthcare centers requires approaches that, while maintaining therapeutic requirements, create a calm, comprehensible, and supportive environment. Biophilic architecture, by emphasizing the connection between humans and nature and its effects on users’ psychological and physical well-being, can contribute to achieving this objective. The present study aims to identify and prioritize the effective components in the design of children’s healthcare centers, with an emphasis on the principles of biophilic architecture. In terms of purpose, the research is applied, while in terms of nature, it is descriptive-analytical. In the first stage, through library studies and a review of related research, the initial components were extracted and categorized into six main groups: formal, functional, locational, biophilic, service-related, and user-related components. In the second stage, a Likert-scale questionnaire was administered to specialists in architecture, healthcare space design, and related fields, and the collected data were analyzed. The findings indicated that all identified components are effective in the design of children’s healthcare centers, although they differ in terms of priority. Formal components ranked first, followed by functional, locational, biophilic, service-related, and user-related components. The findings also showed that natural light, visual connections with nature, natural patterns, and multisensory experiences can contribute to reducing anxiety and increasing children’s sense of calm. Overall, the design of children’s healthcare centers should adopt an integrated approach that simultaneously considers children’s psychological and developmental needs, functional requirements, and environmental qualities, while employing biophilic architecture as a means of creating a child-centered, calming, and supportive environment. محیط‌ های درمانی کودک علاوه بر پاسخگویی به نیازهای پزشکی و عملکردی، باید نیازهای روانی، ادراکی و عاطفی کودکان و خانواده‌ های آنان را نیز تأمین کنند. کودکان به دلیل ویژگی‌ های رشدی و حساسیت بیشتر نسبت به محیط پیرامون، تجربه متفاوتی از فضاهای درمانی دارند و عواملی مانند اضطراب، ترس از فرآیند درمان و حضور در محیط ‌های نا آشنا می‌تواند بر کیفیت تجربه آنان تأثیرگذار باشد. ازاین‌رو، طراحی مراکز درمانی کودک نیازمند رویکرد هایی است که ضمن حفظ الزامات درمانی، محیطی آرام، قابل درک و حمایت‌کننده ایجاد کنند. معماری بیوفیلیک با تأکید بر ارتباط انسان با طبیعت و تأثیر آن بر سلامت روانی و جسمی کاربران، می‌تواند در تحقق این هدف نقش داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت ‌بندی مؤلفه ‌های مؤثر در طراحی مراکز درمانی کودک با تأکید بر اصول معماری بیوفیلیک انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است. در مرحله نخست، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی پژوهش‌های مرتبط، مؤلفه‌های اولیه استخراج و در شش گروه اصلی شامل مؤلفه‌های فرمی، عملکردی، موقعیت مکانی، بیوفیلیک ، خدماتی و مخاطبین دسته ‌بندی شدند. در مرحله دوم، پرسشنامه ‌ای بر اساس طیف لیکرت در اختیار متخصصان حوزه معماری، طراحی فضاهای درمانی و حوزه‌های مرتبط قرار گرفت و داده‌های حاصل تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان داد تمامی مؤلفه‌های شناسایی‌شده در طراحی مراکز درمانی کودک مؤثر هستند، اما از نظر اولویت تفاوت دارند. مؤلفه‌های فرمی در بالاترین رتبه و پس از آن مؤلفه ‌های عملکردی، موقعیت مکانی، بیوفیلیک، خدماتی و مخاطبین قرار گرفتند. همچنین، نور طبیعی، ارتباط بصری با طبیعت، الگو های طبیعی و تجربه ‌های چند حسی می‌توانند در کاهش اضطراب و افزایش آرامش کودکان مؤثر باشند. در مجموع، طراحی مراکز درمانی کودک باید با رویکردی یکپارچه، نیاز های روانی و رشدی کودک، الزامات عملکردی و کیفیت‌ های محیطی را همزمان مورد توجه قرار دهد و معماری بیوفیلیک را به‌عنوان ابزاری برای ایجاد محیطی کودک‌ محور، آرامش ‌بخش و حمایت‌کننده به کار گیرد.

https://jaer.znu.ac.ir/article_740752_ff6fc2a1ff9be43e1d233b2235b8b214.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Spatial Pattern Analysis of Pahlavi II–Period Residential Houses in Ahvaz’s Amaniyeh Neighborhood تحلیل الگوهای فضایی خانه‌های دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز 740996 10.30470/jaer.2026.2089193.1217 FA شیرین حیدری کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. 0009-0000-4203-6528 محسن افشاری دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-1244-5608 روح الله مجتهدزاده دانشیار، گروه معماری، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0000-0002-1806-9060 Journal Article 2026 05 20 The houses of the Pahlavi II period in the Amaniyeh neighborhood of Ahvaz are organized based on the structural interaction of three spatial layers—open, covered, and enclosed spaces. This configuration departs from the traditional central‑courtyard pattern and is instead grounded in a linear–entrance organization with an intermediate covered layer. Analysis of 38 existing houses shows that the courtyard determines the building’s orientation and entrance axis, covered spaces such as service yards-back yards-, terraces, and balconies function as transitional mediators between outside and inside, and enclosed spaces—including bedrooms, living rooms, reception areas, and kitchens—form the residential core of the house. The typology of interior subspaces further indicates that these spaces are arranged according to recurring patterns shaped by functional differentiation between everyday and formal domains, maintaining a direct relationship with the three‑layer spatial structure. The aim of the study is to identify and explain the spatial organization patterns of these houses and clarify how the interaction among open, covered, and enclosed layers relates to the configuration of interior subspaces. This objective is achieved by defining patterns as generative mental structures of spatial relations and by integrating three‑layer spatial analysis with subspace typology. Despite limitations such as reliance on existing samples and restricted access to some buildings, coherent spatial patterns were extracted, enabling a more precise understanding of residential structure in this period. The findings show that the identified patterns can be applied in comparative studies across different neighborhoods of Ahvaz or other cities of the Pahlavi II era and may serve as a basis for future analyses concerning repetition, climatic variation, and socio‑economic influences on the spatial organization of housing in this period. خانه‌های دورة پهلوی دوم در محلة امانیه اهواز بر پایة تعامل ساختاری سه‌لایة فضاهای باز، پوشیده و بسته سازمان می‌یابند؛ ساختاری که از الگوی سنتی حیاط مرکزی فاصله گرفته و بر سازمان خطی - ورودی با لایة میانی پوشیده استوار است. تحلیل ۳۸ خانة موجود نشان می‌دهد که حیاط جهت‌گیری بنا و محور ورود را تعیین می‌کند، فضاهای پوشیده همچون حیاط‌خلوت، تراس و بالکن نقش واسط میان بیرون و درون را دارند، و فضاهای بسته شامل اتاق‌خواب، نشیمن، پذیرایی و آشپزخانه هستة سکونتی خانه را شکل می‌دهند. گونه‌شناسی جزء فضاهای داخلی نیز بیان می‌کند که این فضاها در قالب الگوهای تکرارشونده و تابع تفکیک عملکردی میان عرصة روزمره و رسمی سازمان می‌یابند و با سه‌گانة فضایی پیوند مستقیم دارند. هدف پژوهش، شناسایی و تبیین الگوهای سازمان فضایی این خانه‌ها و روشن‌سازی نحوة تعامل سه‌لایة باز - پوشیده - بسته با ساختار جزء فضاهای داخلی است. این هدف با تعریف الگو به‌عنوان ساختاری ذهنی و مولد روابط فضایی و از طریق تلفیق تحلیل سه‌گانة فضایی و گونه‌شناسی جزء فضاها محقق شده است. باوجود محدودیت‌هایی همچون وابستگی به نمونه‌های موجود و دشواری دسترسی به برخی بناها، الگوهای فضایی منسجم قابل استخراج بوده‌اند و امکان تحلیل دقیق‌تری از ساختار سکونتی این دوره را فراهم کرده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوهای به‌دست‌آمده قابلیت استفاده در مطالعات تطبیقی میان محلات مختلف اهواز یا دیگر شهرهای دورة پهلوی دوم را دارند و می‌توانند مبنایی برای تحلیل‌های آینده دربارة تکرارپذیری، تفاوت‌های اقلیمی و تأثیر شرایط اجتماعی - اقتصادی بر شکل‌گیری سازمان فضایی مسکن این دوره فراهم کنند و درک جامع‌تری از سازوکارهای فضایی این دوره ارائه دهند.

https://jaer.znu.ac.ir/article_740996_5e08b51f77091bc012024de4c5aaf7c9.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Evaluation and Optimization of the Visual Performance and Spatial Configuration of a Biomimetic Pattern in Design of a Commercial Complex in a Temperate and Humid Climate ارزیابی و بهینه‌سازی عملکرد بصری و پیکر بندی فضایی الگوی بیومیمتیک در طراحی یک مجموعه تجاری در اقلیم معتدل و مرطوب 741018 10.30470/jaer.2026.2089398.1218 FA لیلا السادات حمیدیان دیوکلائی مربی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. 0000-0003-1277-1251 فروغ پریدخت دانشجوی کارشناسی گروه معماری و شهرسازی، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. 0009-0007-8536-7360 Journal Article 2026 05 23 Shopping malls, as complex and high-traffic commercial spaces, require innovative design strategies that simultaneously address visual quality, spatial legibility, and commercial value. In this context, biomimetic approaches — drawing inspiration from natural structures in the design process — hold considerable potential for meeting these demands, provided they move beyond mere aesthetics to achieve measurable functional objectives. This study aims to evaluate and optimize the visual performance and spatial configuration of a flower-structure-based biomimetic pattern in a commercial complex in Babolsar, Iran. The research adopts an analytical-simulation methodology, implemented through parametric modeling in Rhino/Grasshopper, genetic algorithm optimization (Galapagos), and quantitative analyses of three-dimensional isovist and Space Syntax. This methodological combination enables precise measurement of spatial qualities at both urban and interior scales. At the urban scale, results indicate that positioning the building mass at the center of the site — with an isovist value of 6% — and the double-petal pattern — with a mean isovist of 4.93% — provide the best visibility performance from surrounding streets. This finding translates directly into commercial value for retail complexes where attracting customers from urban space is of central importance. At the interior scale, the optimized biomimetic pattern demonstrates statistically significant superiority over the base form across all Space Syntax indicators. Integration increased from 5.16 to 9.40, connectivity from 21.53 to 100.79, and the choice index from 47.76 to 179.28. The most striking improvement is observed in the connectivity index, at a factor of 4.7, reflecting substantially enhanced visual and spatial accessibility between spaces. The increase in choice also diversifies movement routes, preventing traffic concentration at specific points. The findings suggest that a problem-driven approach to biomimicry— in which quantitative visibility objectives are translated into design parameters — can shift biomimetic design from mere imitation of natural forms toward performance-based architectural optimization. The proposed framework provides a quantitative basis for integrating biomimetic principles with computational design and spatial analysis, while helping improve visual accessibility, spatial configuration, and the potential commercial value of retail complexes. مراکز خرید، به‌عنوان فضاهای تجاری پیچیده و پرتردد، به راهبردهای طراحی نوآورانه‌ای نیاز دارند که بتوانند به‌طور هم‌زمان کیفیت بصری، خوانایی فضایی و عملکرد تجاری را مورد توجه قرار دهند. در این زمینه، طراحی بیومیمتیک، هنگامی که بر اهداف عملکردی قابل‌اندازه‌گیری و نه صرفاً تقلید زیبایی‌شناختی از طبیعت استوار باشد، ظرفیت قابل‌توجهی برای بهبود عملکرد فضایی و بصری دارد. پژوهش حاضر به ارزیابی و بهینه‌سازی عملکرد بصری و پیکربندی فضایی یک الگوی بیومیمتیک مبتنی بر ساختار گل در یک مجموعه تجاری در بابلسر، ایران، می‌پردازد. در این پژوهش، یک روش‌شناسی تحلیلی–شبیه‌سازی با تلفیق مدل‌سازی پارامتریک در نرم‌افزارهای (Rhino/Grasshopper)، بهینه‌سازی با استفاده از الگوریتم ژنتیک، تحلیل ایزوویست سه‌بعدی و تحلیل نحو فضا (Space Syntax) توسعه یافته است. این چارچوب یکپارچه امکان ارزیابی کمی عملکرد فضایی را در دو مقیاس شهری و داخلی فراهم می‌کند. در مقیاس شهری، نتایج نشان می‌دهد که قرارگیری توده ساختمان در مرکز سایت، با دستیابی به مقدار ۶ درصد برای ایزوویست، و همچنین استفاده از پیکربندی دوگلبرگی، با میانگین مقدار ایزوویست ۴.۹۳ درصد، بالاترین عملکرد بصری را از خیابان‌های پیرامونی ایجاد می‌کنند. این نتایج برای محیط‌های تجاری اهمیت مستقیمی دارند؛ زیرا میزان دیده‌شدن و برجستگی فضایی مجموعه از بستر شهری می‌تواند در جذب مشتریان مؤثر باشد. در مقیاس داخلی نیز، پیکربندی بیومیمتیک بهینه‌شده در مقایسه با فرم پایه، بهبودهای قابل‌توجهی را در تمامی شاخص‌های نحو فضا نشان داد. مقدار شاخص یکپارچگی (Integration) از ۵.۱۶ به ۹.۴۰، شاخص اتصال‌پذیری (Connectivity) از ۲۱.۵۳ به ۱۰۰.۷۹ و شاخص انتخاب (Choice) از ۴۷.۷۶ به ۱۷۹.۲۸ افزایش یافت. چشمگیرترین بهبود مربوط به شاخص اتصال‌پذیری بود که تقریباً ۴.۷ برابر افزایش یافت و بیانگر ارتقای قابل‌توجه دسترسی بصری و فضایی میان فضاهای داخلی است. افزایش شاخص انتخاب نیز نشان‌دهنده تنوع بیشتر مسیرهای بالقوه حرکت و کاهش تمایل به تمرکز جریان حرکتی در نقاط خاص است. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهند که رویکردی مسئله‌محور به بیومیمیک، که در آن اهداف کمی مربوط به دیدپذیری و عملکرد فضایی به‌طور مستقیم به متغیرهای طراحی پارامتریک ترجمه می‌شوند، می‌تواند طراحی بیومیمتیک را از تقلید صرف از فرم‌های طبیعی به سمت بهینه‌سازی معماری مبتنی بر عملکرد سوق دهد. چارچوب پیشنهادی، مبنایی کمی برای تلفیق اصول بیومیمتیک با طراحی محاسباتی و تحلیل فضایی فراهم می‌کند و در عین حال می‌تواند به بهبود دسترسی بصری، پیکربندی فضایی و ظرفیت بالقوه عملکرد تجاری مجموعه‌های خرده‌فروشی کمک کند.

https://jaer.znu.ac.ir/article_741018_7c0b87ffc8fd36cca30c0befb9130431.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Modeling Architectural Elements Influencing Stress Reduction Among Adolescent Students in Educational Environments مدل‌سازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانش‌آموزان نوجوان در محیط‌های آموزشی 741094 10.30470/jaer.2026.2083107.1197 FA الهه ترابی دانش آموخته دکتری، گروه هنر و معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. 0009-0001-0450-4607 رضا میرزایی استادیار، گروه هنر و معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران. 0000-0001-8769-0275 مهدی جباری نوقابی دانشیار، گروه آمار، دانشکده علوم ریاضی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0002-5636-2209 Journal Article 2026 01 05 Given the rising levels of stress and psychological pressure among adolescent students, and the decisive role that educational environments play in their mental health, attention to the physical quality of educational spaces has become an undeniable necessity. The present study was conducted with the aim of identifying and analyzing the physical architectural elements that influence the reduction of stress among adolescent students in educational environments. The main research question is: which physical architectural elements, and to what extent, are effective in reducing stress among adolescent students in educational environments, and does place attachment play a mediating role in this relationship? Considering the sensitivity of adolescence to environmental conditions, the inadequate quality of educational spaces can lead to unfavorable psychological and academic consequences. This study was conducted using a descriptive–correlational approach on 400 male secondary school students in the year of 2025-2026 (1404 of Solar Year) in the city of Kerman, Iran. Sampling was carried out using a multi-stage cluster method, and data were collected using a researcher-made questionnaire on physical architectural elements and a standard stress-assessment scale. Data analysis was performed using SPSS and R softwares. The results of the factor analysis identified five main components—comfort and connection with nature, flexibility and student control, safety, aesthetic design, and social function—which together explained 68.5% of the variance in the variables. The reliability of the research instrument was confirmed at a desirable level with a Cronbach's Alpha of 0.92, and the results of the Regression model showed that physical architectural elements were able to explain 61% of the variance in students' stress. The results of the multiple regression indicated that the comfort and connection-with-nature component played the greatest role in reducing stress. The findings of this study emphasize the necessity of systematic attention to the physical dimensions of educational spaces, and its results can be used in the decision-making process of architects, designers, and educational planners, providing a scientific basis for improving the quality of learning environments across educational levels. با افزایش میزان استرس و فشارهای روانی در میان دانش‌آموزان نوجوان و نقش تعیین‌کننده محیط‌های آموزشی در سلامت روان آنان توجه به کیفیت کالبدی فضاهای آموزشی به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانش‌آموزان نوجوان در محیط‌های آموزشی انجام شد. سؤال اصلی پژوهش این است که کدام عناصر کالبدی معماری و به چه میزان در کاهش استرس دانش‌آموزان نوجوان در محیط‌های آموزشی مؤثرند و آیا حس تعلق مکانی در این رابطه نقش میانجی ایفا می‌کند؟ با توجه به حساسیت دوره نوجوانی نسبت به شرایط محیطی و کیفیت نامناسب فضاهای آموزشی می‌تواند پیامدهای روانی و تحصیلی نامطلوبی به همراه داشته باشد. این مطالعه با رویکرد توصیفی–همبستگی بر روی ۴۰۰ دانش‌آموز پسر مقطع متوسطه در سال۱۴۰4 در شهر کرمان انجام گرفت. نمونه‌گیری به‌صورت خوشه‌ای چندمرحله‌ای صورت پذیرفت و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته عناصر کالبدی معماری و مقیاس استاندارد سنجش استرس جمع‌آوری شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و R انجام شد. نتایج تحلیل عاملی، پنج مؤلفه اصلی شامل آسایش و ارتباط با طبیعت، انعطاف‌پذیری و کنترل دانش‌آموز، ایمنی، طراحی زیباشناختی و کارکرد اجتماعی را شناسایی که در مجموع ۶۸/۵ درصد از واریانس متغیرها را تبیین نمودند. پایایی ابزار پژوهش با آلفای کرونباخ ۹۲/۰ در سطح مطلوب تأیید و نتایج مدل رگرسیونی نشان داد عناصر کالبدی معماری توانایی تبیین ۶۱ درصد از واریانس استرس دانش‌آموزان را دارند. نتایج رگرسیون چندگانه بیانگر آن بود که مؤلفه آسایش و ارتباط با طبیعت بیشترین نقش کاهنده را در کاهش استرس ایفا می‌کند. یافته‌های این پژوهش بر ضرورت توجه نظام‌مند به ابعاد کالبدی فضاهای آموزشی تأکید داشته و نتایج آن می‌تواند در فرایند تصمیم‌گیری معماران، طراحان و برنامه‌ریزان آموزشی مورد استفاده قرار گیرد و مبنایی علمی برای ارتقای کیفیت محیط‌های یادگیری در مقاطع آموزشی فراهم آورد.

https://jaer.znu.ac.ir/article_741094_6baf5b087255682b99c531759af3255a.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 The Role of Sketches in Teaching Architectural Design for Beginner Students by Utilizing Prominent Design Backgrounds نقش اسکیس در آموزش طراحی معماری برای دانشجویان مبتدی با بهره گیری ازپیشینه‌های برجسته طراحی 741189 10.30470/jaer.2026.2095986.1235 FA امیر نوری مکرم دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. 0000-0002-6443-9413 بهروز جانی پور استادیار، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-5777-1330 ویدا تقوایی دانشیار، گروه ساختمان و معماری، دانشگاه فنی وحرفه ای، تهران، ایران. 0000-0003-2323-7847 Journal Article 2026 07 29 One of the most important issues facing architectural design education at the basic levels is the inability of beginning students to transform mental ideas into visual expression and shape initial design solutions. Sketching can play an effective role in solving this problem as a tool for design thinking, capturing ideas, and cultivating spatial understanding. However, a significant portion of previous research has only addressed the general importance of sketching and has paid less attention to the empirical study of combining sketching education with systematic analysis of the works and design processes of prominent architects. The main aim of this article is to use sketching not only as a drawing skill, but also as an active pedagogical approach alongside the analysis of prominent design precedents. This approach is in line with recent findings on the place of sketching in architectural education. The research method of the present article is quasi-experimental type with a pre-test-post-test design and a control group. The statistical population included beginning architecture students at the Islamic Azad University, Susangerd Branch, from whom 24 people were randomly selected and divided into two experimental and control groups. The experimental group received 12 sessions of sketching instruction along with analysis of the works of four prominent architects, including Le Corbusier, Louis Kahn, Alvar Aalto, and Alvaro Siza, while the control group received the usual instruction. Data were collected using a design performance test and evaluated by three expert judges and analyzed using the Mann-Whitney test. The results showed that the experimental group's performance in the post-test was significantly better than the control group. The findings indicate that combining sketching instruction with the analysis of prominent design precedents can help improve the design skills of beginning students and be an effective approach for basic education in architecture. از مهمترین مسائل پیش روی آموزش طراحی معماری در سطوح پایه، ناتوانی دانشجویان مبتدی در تبدیل ایده‌های ذهنی به بیان بصری و شکل‌دهی به راه‌حل‌های اولیه طراحی است. اسکیس می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تفکر طراحی، ثبت ایده و پرورش درک فضایی، نقش مؤثری در حل این مسئله داشته باشد. با این حال، بخش مهمی از پژوهش‌های پیشین تنها به اهمیت کلی اسکیس پرداخته‌اند و کمتر به بررسی تجربی تلفیق آموزش اسکیس با تحلیل نظام‌مند آثار و فرایند طراحی معماران برجسته توجه کرده‌اند. هدف اصلی این مقاله آن است که اسکیس را نه صرفاً به‌عنوان مهارت ترسیمی، بلکه به‌عنوان یک رویکرد آموزشی فعال در کنار تحلیل پیشینه‌های برجسته طراحی به کار ‌گیرد. این رویکرد با یافته‌های جدید درباره جایگاه اسکیس در آموزش معماری همسو است. روش تحقیق مقاله حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل است. جامعه آماری شامل دانشجویان مبتدی رشته معماری در دانشگاه آزاد اسلامی واحد سوسنگرد بود که از میان آنان 24 نفر به‌صورت تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی 12 جلسه، آموزش اسکیس همراه با تحلیل آثار چهار معمار برجسته، شامل لوکوربوزیه، لویی کان، آلوار آلتو و آلوارو سیزا را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل آموزش معمول را گذراند. داده‌ها با آزمون عملکردی طراحی و ارزیابی سه داور متخصص گردآوری و با آزمون من–ویتنی تحلیل شد. نتایج نشان داد که عملکرد گروه آزمایش در پس‌آزمون به‌طور معناداری بهتر از گروه کنترل بود. یافته‌ها نشان می‌دهد که تلفیق آموزش اسکیس با تحلیل پیشینه‌های برجسته طراحی می‌تواند به بهبود مهارت‌های طراحی دانشجویان مبتدی کمک کند و رویکردی مؤثر برای آموزش پایه در معماری باشد.

https://jaer.znu.ac.ir/article_741189_9ee9a80aeddbbffa14741f3137ebfb41.pdf

دانشگاه زنجان پژوهش‌های معماری و محیط 2588-6363 3 5 2026 02 20 Utilizing the Concept of Infill Intervention in the Regeneration of Industrial Heritage Spaces بهره‌گیری از مفهوم میان‌افزا در بازآفرینی فضاهای میراث صنعتی 741216 10.30470/jaer.2026.2089999.1221 FA فرزانه نوعی دانشجوی دکتری تخصصی معماری، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0003-5431-9885 پیروز حناچی استاد، دانشکده معماری، دانشگاه تهران، تهران، ایران. محمد صادق‌نیت حقیقی کارشناس ارشد معماری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0000-0221-6153 Journal Article 2026 05 29 In recent decades, the regeneration of industrial heritage spaces has become one of the main challenges in the fields of conservation and architectural design, due to shifts in production structures and the decline of original functions. In this context, adaptive reuse has emerged as a common strategy for sustaining these buildings; however, practical experiences indicate that change of use and physical restoration alone cannot guarantee users’ presence and social interactions in these spaces. The present study aims to investigate the role of infill intervention in enhancing the spatial quality of adaptive reuse projects of industrial heritage, and seeks to answer the question of through which physical and spatial mechanisms infill intervention can establish a dynamic relationship between the historical structure and contemporary spatial needs. Adopting a qualitative-analytical approach and employing library research, this study first extracts theoretical components related to spatial quality and vitality, and then, through comparative analysis, examines six notable case studies (four international and two domestic projects) based on five components: spatial organization, quality of movement, relationship between old and new, intermediate spaces, and spatial vitality. The findings indicate that infill intervention contributes to the regeneration of spatial quality through five main mechanisms: preserving and highlighting the historical structure, reorganizing movement relationships, creating transitional spaces, diversifying spatial-temporal experiences, and enhancing permeability and social interactions. Furthermore, the comparison of cases reveals that international projects place greater emphasis on perceptual experience and the creation of distinctive volumetric elements, whereas in domestic projects—due to investment constraints and differences in the nature of use—strategies based on reorganizing movement and strengthening open collective spaces appear to be more effective. Ultimately, by presenting an analytical framework that explains the connection among the three layers of historical structure, infill strategies, and spatial quality, the study emphasizes the necessity of establishing a dynamic balance between preserving historical legibility and responding to contemporary spatial needs, and recommends that in domestic projects, priority be given to movement networks, semi-open spaces, and courtyards as vital infrastructures for spatial vitality. بازآفرینی فضاهای میراث صنعتی در دهه‌های اخیر، به‌دلیل تغییر ساختارهای تولید و افول کارکردهای اولیه، به یکی از چالش‌های اصلی در حوزه‌های حفاظت و طراحی معماری تبدیل شده است. در این میان، رویکرد بازاستفاده تطبیقی به‌عنوان راهبردی متداول برای تداوم حیات این بناها مطرح است، اما تجربه‌های اجرایی نشان می‌دهد که تغییر کاربری و مرمت کالبدی به‌تنهایی نمی‌تواند حضورپذیری و تعاملات اجتماعی را در این فضاها تضمین کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مداخله‌ی میان‌افزا در ارتقای کیفیت فضایی پروژه‌های بازاستفاده‌ی تطبیقی میراث صنعتی انجام شده است و در پی پاسخ به این پرسش است که مداخله‌ی میان‌افزا از طریق چه سازوکارهای کالبدی و فضایی می‌تواند میان ساختار تاریخی و نیازهای معاصر ارتباطی پویا برقرار سازد. این پژوهش با رویکردی کیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، ابتدا مؤلفه‌های نظری مرتبط با کیفیت فضایی و سرزندگی را استخراج کرده و سپس با روش تحلیل تطبیقی، شش نمونه‌ی شاخص (چهار پروژه‌ی بین‌المللی و دو پروژه‌ی داخلی) را بر اساس پنج مؤلفه‌ی سازمان فضایی، کیفیت حرکت، رابطه‌ی قدیم و جدید، فضاهای میانی و سرزندگی فضایی، مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مداخله‌ی میان‌افزا از طریق پنج سازوکار اصلی شامل حفظ و برجسته‌سازی ساختار تاریخی، بازسازماندهی روابط حرکتی، ایجاد فضاهای واسط، تنوع‌بخشی فضایی-زمانی و تقویت نفوذپذیری و تعاملات اجتماعی، به بازآفرینی کیفیت فضایی می‌انجامد. همچنین، مقایسه‌ی نمونه‌ها حاکی از آن است که در پروژه‌های بین‌المللی تأکید بیشتری بر تجربه‌ی ادراکی و خلق عناصر شاخص حجمی وجود دارد، در حالی که در نمونه‌های داخلی به‌دلیل محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و تفاوت در نوع کاربری، راهبردهای مبتنی بر بازسازماندهی حرکت و تقویت فضاهای باز جمعی، کارآمدتر به‌نظر می‌رسد. در نهایت، پژوهش با ارائه‌ی چارچوبی تحلیلی که پیوند میان سه لایه‌ی ساختار تاریخی، راهبردهای میان‌افزا و کیفیت فضایی را تبیین می‌کند، بر ضرورت برقراری تعادل پویا میان حفظ خوانایی تاریخی و پاسخ‌گویی به نیازهای فضایی معاصر تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند که در پروژه‌های داخلی، توجه به شبکه‌ی حرکتی، فضاهای نیمه‌باز و حیاط‌ها، به‌عنوان زیرساخت‌های سرزندگی، در اولویت قرار گیرد.

https://jaer.znu.ac.ir/article_741216_1b00a27b4f161d3db4b53cdebd0869c6.pdf