تحقیق حاضر تلاشی است در راستای توصیف دگرگونی‌های کالبد خانه‌های روستای کفشگیری. در بادی امرْ تعمّق در شکل سنتی خانه مد نظر بوده که خودْ حاکی از معادلات تعامل انسان با محیط است. در مرحلۀ بعد، توصیف شکل جدید خانه و از این رهگذر، تأمل در این تغییراتْ و چگونگی پدیدآمدن‌شان پی گرفته شده‌است. هدف این مقاله اولاً تشریح تفاوت‌های معنادار ایجادشده در خانه‌های روستا و ثانیاً جست‌وجویی به دنبال کشف علت‌های احتمالی این تغییرات است.

این تحقیق بر مبنای هدفْ بنیادی و بر اساس ماهیتْ توصیفی است. این توصیف از وجهی میدانی است و بر مبنای مشاهدۀ آثار باقی‌مانده و از وجهی دیگر، تاریخی است که بر مبنای پرسش از محفوظات استادکاران (مصاحبۀ نیمه‌ساخت‌یافته) اسناد و مدارک کتاب‌خانه‌ای (سفرنامه‌ها، نقشه‌ها و سایر اطلاعات جغرافیایی) اطلاعاتی به دست آمده‌است.

مشاهدۀ خانه‌های سنتی شباهت‌های بسیاری را نشان می‌دهد؛ به لحاظ صوری و نیز فنون سازه‌ای. خانۀ سنتی بنایی کشیده بوده که مجموعۀ اتاق‌ها بر روی یک محور و در دو طبقه قرار می‌گرفته‌‌است. بنا از زمین فاصله دارد و بام شیب‌دار است. اجزای اصلی خانه چنین بوده: پی، کرسی‌چینی، دیوار باربر خشتی یا آجری، نال، پَلوَر، هِلا، کالپا، ستون‌های چوبی روی ایوان و بام سفالی. تعامل دو نظام باربر (دیوار باربر و قاب تیر و ستون روی ایوان) سازۀ بنا را تشکیل می‌داده‌است.

خانه‌های جدید در یک طبقه و بر روی کرسی‌چینی ساخته می‌شود. نقشۀ بنا سه اتاق را در خود جای داده‌است. ایوان سراسری نمونه‌های سنتی تبدیل به فضای کوچکی شده که به‌منزلۀ محل مکث و تقسیم ورودی به کار می‌رود. دیوارْ باربر است و بر روی آن از چوب به‌منزلۀ کلاف افقی استفاده می‌شود. در نمونه‌های معدودی از طاق ضربی استفاده شده‌است. خرپای سقف چوبی است و پوشش بام از ورق حلبی ساخته می‌شود. درها و پنجره‌ها از نمونه‌های سنتی بزرگتر است و در مواردی چهارچوبی فلزی دارد.

برخی از علت‌های پدیدآمدن این دگرگونی‌ها را می‌توان در تغییر نحوۀ تفکر و زیست روستائیان جست‌وجو کرد. عواملی چون تغییر شکل خانواده و بروز نیازهای جدید، تبعات تغییرات نظم کشاورزی پس از اصلاحات ارضی و تقابل دوگانۀ شهر/روستا را می‌توان از جملۀ این عوامل دانست.