واحهها را میتوان اولین سکونتگاههای انسانی به شمار آورد که بیانگر درک عمیق انسان از طبیعت است و نشان از توانایی انسان در برقراری تعامل با محیط سخت و خشن بیابان دارد. واحهها بهواسطه شرایط جغرافیایی و دسترسی به آب، قلمرویی سبز در بیابان میگسترانند و مکانی برای اتراق کردن و سکنی گزیدن به دست میدهند. ازاینرو واحهها را میتوان اولین تجلیگاه مکان در تاریخ سکونت انسان برشمرد. این پژوهش برآنست با نگاهی به مؤلفههای تشکیلدهنده مکان و واکاوی در ویژگیهای بنیادین واحه، الگوی مکان-واحه را تبیین کند، بهنحویکه نسبت مؤثری بین مکان و واحه برقرار نماید. این الگو از دو لایه درونی و بیرونی تشکیل شده که لایه درونی، مبانی الگو را تشکیل داده و به بن مکان اشاره دارد و لایه بیرونی مبادی الگو بوده و به ویژگیهای پدیدارکننده مکان که خود را در واحه آشکار میکنند، دلالت مینماید. از پیدایش این دو لایه متمادی، الگوی مکان-واحه با سه مؤلفه "فرم - محصوریت/مرکزیت"، "عملکرد - فعالیت" و "معنا - شخصیت محیطی" حاصل میگردد. در انتها، این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانهای و روش پژوهش کیفی و تحلیلی به این نتیجه میرسد که واحه، نقطه آغازین مکان و ویژگیهای واحه پدیدارکننده بنمایههای مکان بوده و سایر سکونتگاهها، همچون خانه، محله، شار و شهر نیز امتداد همان واحههای اولیه هستند و درنهایت، الگوی مکان-واحه، الگوی بنیادینی در بیان نسبت بن مکان و تجلیاش است و میتوان این الگو را در دیگر زیستگاههای انسانی مشاهده و تبیین نمود و درک ژرفتری از مکان و ویژگیهای پویای مکان-واحهای در آنها به دست آورد.
