نقش مؤثر معماریِ خاطرهانگیز بر تجسم پذیری و درنتیجه خوانایی به عنوان معیارهای کیفی مطلوب محیطهای شهری انکارناپذیر است. تحقق آن علاوه بر معنا بخشی به محیط، تجربه جذابتری را از حضور در محیطهای شهری خلق میکند. از این رو چیستی و چگونگی تحققپذیری خاطرهانگیزی معمارانه مقوله بسیار مهمی برای معماران و طراحان به شمار میرود.
در این راستا پژوهش حاضر به دنبال تبیین و تشریح ارتباط ما بین معماری و خاطرهانگیزی/ یادآوری در محیطهای شهری و ارائه چهارچوب و مدلی مفهومی از این ارتباط در قالب تحققپذیری است.
لذا با استفاده از روش پژوهش مروری ادبیات مربوطه و با متد تحلیل محتوای کیفی - استقرایی به بازخوانی مفاهیم مربوطه پرداخته و با بهرهگیری از روش توصیفی- تحلیلی و توصیفی- تطبیقی سعی شده است تا از طریق کشف منطقی ساختارها و روابط جدید، زمینه مناسبی برای پاسخگویی به مسائل پژوهش و ارائه مدل فراهم گردد. سپس این مدل در مورد یادمانهای شهری مورد تطبیق و تدقیق قرار گرفته است.
در پژوهش حاضر مدل تعاملی مبتنی بر توازنی منطقی میان رویکردهای از بالا به پایین و از پایین به بالا با تأکید بر جنبههای شناختی و مفهومی برای تبیین این تحققپذیری در حوزه طراحی و ارزیابی یادمانهای شهری پیشنهاد میشود. در این مدل تحقق پذیری از طریق اثر بخشی مصادیق معمارانه در محیطهای شهری بر شناخت انسان، احساسات و توجه او مورد بررسی قرار گرفته است و در این رویکردها، مفهوم برجستگی مفهوم مشترکی یافت شده است که با تعابیر متعدد در جهت تحقق اهداف قابل ردیابی است.
رویکرد برجستگی شناختی یا تعیین چیستی و چگونگی برجستگی یادمانهای شهری بر مبنای جنبههای مختلف ارائه شده در مدل پیشنهادی و همچنین سنجش میزان آن در تبیین تحققپذیری خاطرهانگیزی/ یادآوری معمارانه بسیار مؤثر است و میتواند به عنوان معیاری برای ارزیابی و ارائه راهکارهایی در خصوص طراحی در این حوزه به کار رود.
