نور طبیعی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در شکل‌گیری کیفیت فضایی در معماری اسلامی و سنتی است که نه‌تنها عملکرد روشنایی را بر عهده دارد، بلکه در معناسازی، ادراک روان‌شناختی و ساماندهی حرکت در فضا نیز نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند. در میان انواع بناهای سنتی، حمام‌های دورۀ عثمانی از جمله فضاهایی هستند که نورپردازی در آن‌ها اهمیت ویژه‌ای داشته است. با این حال، بررسی روابط دقیق میان نور طبیعی و کیفیت فضایی این حمام‌ها، به‌ویژه از منظر ادراک محیط، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر نور طبیعی بر کیفیت فضایی حمام‌های عثمانی انجام شده است و به بررسی نقش نور در ارتقای ادراک فضایی، آرامش روانی و تجربۀ آیینی کاربران در این فضاها می‌پردازد. روش تحقیق به‌کاررفته، توصیفی–تحلیلی با رویکرد کیفی است که بر تحلیل منابع کتابخانه‌ای، مطالعات تطبیقی و شناسایی شواهد معماری نور در نمونه‌های واقعی حمام‌های عثمانی تمرکز دارد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نور طبیعی در حمام‌های عثمانی نه صرفاً به‌منظور تأمین روشنایی، بلکه به‌عنوان یک عامل معنایی و ساختاری در سازماندهی فضایی استفاده شده است. توزیع نور در جداره‌ها و سقف، به‌ویژه از طریق نورگیرهای سقفی در گنبدها، به‌شکل کنترل‌شده‌ای انجام می‌گرفت که سبب شکل‌گیری فضاهایی درون‌گرا، آرام، یکنواخت و دارای حریم می‌شد. در گرمخانه، تمرکز نور طبیعی بر روی سنگ مرکزی (göbek taşı) سبب تأکید بر مرکزیت فضایی و جهت‌مندی حرکت می‌شد و در فضاهای خلوت، نور ملایم حس آرامش و امنیت را تقویت می‌کرد. همچنین تضاد نوری میان فضاهای مختلف مانند سربینه، میان‌در و گرمخانه، نه‌تنها به خوانایی فضایی کمک می‌کرد، بلکه نوعی تجربۀ آیینی را نیز در مسیر حرکت ایجاد می‌نمود. در نهایت، نتایج پژوهش حاکی از آن است که نور طبیعی در معماری حمام‌های عثمانی، در تعامل با ساختار فیزیکی و محتوای فرهنگی، عامل اصلی در خلق کیفیت فضایی مطلوب به‌شمار می‌رود.