پژوهش‌های معماری و محیط

پژوهش‌های معماری و محیط

نگاشت ویژگی‌های معماری سنتی در معماری نوین و پایدار با استفاده از یادگیری عمیق: یک چارچوب روش‌شناختی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن رنجبر زینالی 1
سید رحمان اقبالی 2
یوسف گرجی مهلبانی 3
1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
2 دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
3 استاد، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
10.30470/jaer.2026.2095213.1231
چکیده
گسترش کاربرد یادگیری عمیق در طراحی معماری، ظرفیت‌های جدیدی برای توسعه روش‌های محاسباتی و دانش‌محور ایجاد کرده است. بااین‌حال، بسیاری از رویکردهای موجود بر بازنمایی‌های هندسی و تصویری متکی هستند و سازوکاری نظام‌مند برای تلفیق دانش اقلیمی، سازمان‌دهی فضایی و الزامات عملکردی در فرآیندهای طراحی هوشمند ارائه نمی‌کنند. از سوی دیگر، بخش عمده دانش زیست‌اقلیمی نهفته در معماری سنتی ایران، به‌ویژه در اقلیم گرم و خشک، عمدتاً در قالب مطالعات تاریخی و تفسیرهای کیفی ارائه شده و کمتر به ساختارهای محاسباتی در محیط‌های طراحی هوشمند تبدیل شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد پژوهش علم طراحی، چارچوبی مفهومی و روش‌شناختی برای نگاشت دانش زیست‌اقلیمی معماری سنتی به فرآیند طراحی نوین و پایدار ارائه می‌کند. در این چارچوب، ویژگی‌های معماری در قالب پایگاه دانش، ماتریس‌های ویژگی، ماتریس‌های نگاشت و بازنمایی‌های گرافی سازمان‌دهی شده و روابط میان دانش معماری، متغیرهای طراحی، شاخص‌های عملکرد محیطی و مسیرهای محاسباتی به‌صورت نظام‌مند صورت‌بندی می‌شوند. همچنین، معماری مفهومی شبکه مولد گراف یکپارچه با دانش، با عنوان KIGGN، برای تبیین چگونگی به‌کارگیری روابط فضایی، اقلیمی و عملکردی در مدل‌های مولد دانش‌محور پیشنهاد شده است. در کنار آن، خط لوله مفهومی نمایش معنایی اطلاعات ساختمان، با عنوان BISVP، برای تشریح مسیر انتقال بازنمایی‌های محاسباتی به محیط‌های مدل‌سازی اطلاعات ساختمان و مدل‌سازی انرژی ساختمان تعریف می‌شود؛ به‌گونه‌ای که روابط معنایی، فضایی و محیطی حفظ شوند. افزون بر این، چارچوب پیشنهادی مفهوم تابع زیان دانش‌محور را مطرح می‌کند که مؤلفه‌هایی همچون بازسازی ویژگی‌ها، انسجام فضایی، اعتبار روابط ساختاری و الزامات عملکرد محیطی را دربر می‌گیرد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه یک مصنوع پژوهشی در قالب چارچوبی مفهومی و روش‌شناختی است که ارتباط میان دانش معماری سنتی، طراحی پایدار و یادگیری عمیق را به‌صورت نظام‌مند تبیین می‌کند. این چارچوب، بدون ادعای توسعه، آموزش یا اعتبارسنجی یک سامانه هوش مصنوعی، مبنایی نظری برای توسعه و آزمون سامانه‌های هوشمند طراحی اقلیم‌پاسخ فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
نگاشت ویژگی‌های معماری
معماری سنتی ایرانی
معماری نوین و پایدار
یادگیری عمیق
اقلیم گرم و خشک
پژوهش‌های معماری و محیط

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 مرداد 1405