1
دانشیار، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
2
دانشآموختهی کارشناسی ارشد، فناوری معماری، معماری بیونیک، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
10.30470/jaer.2026.2097065.1239
چکیده
افزایش مصرف انرژی، کاهش کیفیتهای محیطی و یکنواختی فضاهای معماری معاصر، ضرورت بازنگری در رویکردهای طراحی و بهرهگیری از الگوهای کارآمد طبیعی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، معماری بیونیک با الهام از سازوکارهای موجود در طبیعت، زمینه مناسبی برای دستیابی به راهکارهای نوآورانه و پایدار فراهم میآورد. گیاه آفتابگردان به دلیل برخورداری از ویژگیهایی نظیر خورشیدگردی، واکنشپذیری نسبت به شرایط محیطی، ساختار منسجم اجزا و تناسبات هندسی ویژه، میتواند به عنوان الگویی مناسب در معماری تعاملی مورد استفاده قرار گیرد. هدف این پژوهش، شناسایی و استخراج اصول طراحی قابل انتقال از مکانیسمهای تطبیقی آفتابگردان و تبیین کاربرد آنها در معماری تعاملی با تأکید بر تقویت حس مکان است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. گردآوری اطلاعات به روش کتابخانهای صورت گرفته و در ادامه با بررسی ویژگیهای زیستی و ساختاری آفتابگردان، اصول قابل بهرهبرداری در معماری استخراج و تحلیل شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ویژگیهایی نظیر پویایی حرکتی، سازگاری با شرایط محیطی، انسجام ساختاری، فشردگی سازهای و تناسبات هندسی آفتابگردان قابلیت تبدیل به راهبردهای طراحی در معماری تعاملی را دارند. همچنین، نتایج تطبیق این اصول با ابعاد معماری تعاملی و مؤلفههای حس مکان نشان میدهد که این راهبردها میتوانند با افزایش انعطافپذیری و پاسخگویی فضا، بهبود آسایش محیطی و کیفیت تجربه فضایی، در تقویت حس مکان مؤثر باشند. در نهایت، این پژوهش با ارائه چارچوبی مفهومی، زمینه تبدیل مکانیسمهای تطبیقی آفتابگردان به راهبردهای طراحی در معماری تعاملی با تأکید بر تقویت حس مکان را فراهم میکند.
