تأثیر مؤلفه‌های کالبدی معماری داخلی بر سلامت روان و شادمانی ساکنان مسکن میان‌مرتبه: مطالعه موردی شهر اصفهان

اعتضادی, زهراالسادات; طبائیان, سیده مرضیه; رهروی پوده, ساناز; امامقلی, عقیل

doi:10.30470/jaer.2026.2104208.1242

تأثیر مؤلفه‌های کالبدی معماری داخلی بر سلامت روان و شادمانی ساکنان مسکن میان‌مرتبه: مطالعه موردی شهر اصفهان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهراالسادات اعتضادی ¹

سیده مرضیه طبائیان ²

ساناز رهروی پوده ³

عقیل امامقلی ⁴

¹ دانشجوی دکتری، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، مرکز تحقیقات گردشگری معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

² دانشیار، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، مرکز تحقیقات گردشگری معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

³ استادیار، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، مرکز تحقیقات گردشگری معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

⁴ استادیار، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.

10.30470/jaer.2026.2104208.1242

چکیده

مسکن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بسترهای تجربه زیسته انسان، نقشی فراتر از تأمین نیازهای عملکردی داشته و در شکل‌دهی به احساس آرامش، تعلق، رضایت و کیفیت زندگی ساکنان مؤثر است. در رویکردهای نوین معماری، توجه به ویژگی‌های کالبدی فضا و تأثیر آن‌ها بر وضعیت روانی انسان، زمینه شکل‌گیری دیدگاه‌های انسان‌محور و سلامت‌محور را فراهم کرده است. هدف این پژوهش، ارائه مدل طراحی معماری داخلی شادمانه در فضاهای مسکونی میان‌مرتبه شهر اصفهان بر اساس تحلیل اثر مؤلفه‌های کالبدی بر سلامت روان ساکنان و بررسی نقش میانجی شادمانی است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی است که در آن با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و بررسی دیدگاه خبرگان، مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت معماری داخلی شناسایی و در قالب یک چارچوب مفهومی سازمان‌دهی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که کیفیت معماری داخلی شادمانه حاصل تعامل میان ابعاد کالبدی، ادراکی و معنایی فضا است. نتایج تحلیل‌ها، مؤلفه‌هایی شامل یکپارچگی طراحی، کیفیت و سازماندهی فضایی، چیدمان تعاملی و پاسخگو، مصالح اصیل و طبیعی، کیفیت نور و ادراک محیطی، طبیعت‌گرایی فضایی، تعادل رنگی، هویت فرهنگی، تداوم عاطفی با محیط و تلفیق فناوری با زندگی روزمره را به‌عنوان عوامل مؤثر بر سلامت روان ساکنان شناسایی کرد. همچنین یافته‌ها نشان داد که شادمانی به‌عنوان متغیری میانجی، رابطه میان کیفیت مؤلفه‌های کالبدی و سلامت روان را تقویت می‌کند. بر اساس نتایج، مدل پیشنهادی پژوهش، معماری داخلی شادمانه را به‌عنوان نظامی انسان‌محور معرفی می‌کند که از طریق ارتقای کیفیت ادراک محیط، افزایش حس تعلق، تقویت تعاملات اجتماعی و ایجاد تجربه‌های مثبت، زمینه بهبود سلامت روان ساکنان را فراهم می‌سازد. این مدل می‌تواند به‌عنوان چارچوبی نظری و کاربردی برای طراحی فضاهای مسکونی میان‌مرتبه با رویکرد ارتقای کیفیت زندگی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

معماری داخلی شادمانه

سلامت روان

شادمانی

مؤلفه‌های کالبدی

کیفیت محیط داخلی

مسکن میان‌مرتبه