1
کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2
دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
3
دانشیار، گروه معماری، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.30470/jaer.2026.2089193.1217
چکیده
خانههای دورة پهلوی دوم در محلة امانیه اهواز بر پایة تعامل ساختاری سهلایة فضاهای باز، پوشیده و بسته سازمان مییابند؛ ساختاری که از الگوی سنتی حیاط مرکزی فاصله گرفته و بر سازمان خطی - ورودی با لایة میانی پوشیده استوار است. تحلیل ۳۸ خانة موجود نشان میدهد که حیاط جهتگیری بنا و محور ورود را تعیین میکند، فضاهای پوشیده همچون حیاطخلوت، تراس و بالکن نقش واسط میان بیرون و درون را دارند، و فضاهای بسته شامل اتاقخواب، نشیمن، پذیرایی و آشپزخانه هستة سکونتی خانه را شکل میدهند. گونهشناسی جزء فضاهای داخلی نیز بیان میکند که این فضاها در قالب الگوهای تکرارشونده و تابع تفکیک عملکردی میان عرصة روزمره و رسمی سازمان مییابند و با سهگانة فضایی پیوند مستقیم دارند. هدف پژوهش، شناسایی و تبیین الگوهای سازمان فضایی این خانهها و روشنسازی نحوة تعامل سهلایة باز - پوشیده - بسته با ساختار جزء فضاهای داخلی است. این هدف با تعریف الگو بهعنوان ساختاری ذهنی و مولد روابط فضایی و از طریق تلفیق تحلیل سهگانة فضایی و گونهشناسی جزء فضاها محقق شده است. باوجود محدودیتهایی همچون وابستگی به نمونههای موجود و دشواری دسترسی به برخی بناها، الگوهای فضایی منسجم قابل استخراج بودهاند و امکان تحلیل دقیقتری از ساختار سکونتی این دوره را فراهم کردهاند. یافتهها نشان میدهد که الگوهای بهدستآمده قابلیت استفاده در مطالعات تطبیقی میان محلات مختلف اهواز یا دیگر شهرهای دورة پهلوی دوم را دارند و میتوانند مبنایی برای تحلیلهای آینده دربارة تکرارپذیری، تفاوتهای اقلیمی و تأثیر شرایط اجتماعی - اقتصادی بر شکلگیری سازمان فضایی مسکن این دوره فراهم کنند و درک جامعتری از سازوکارهای فضایی این دوره ارائه دهند.
حیدری,شیرین , افشاری,محسن و مجتهدزاده,روح الله . (1404). تحلیل الگوهای فضایی خانههای دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز. (e740996). پژوهشهای معماری و محیط, 3(5), e740996 doi: 10.30470/jaer.2026.2089193.1217
MLA
حیدری,شیرین , , افشاری,محسن , و مجتهدزاده,روح الله . "تحلیل الگوهای فضایی خانههای دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز" .e740996 , پژوهشهای معماری و محیط, 3, 5, 1404, e740996. doi: 10.30470/jaer.2026.2089193.1217
HARVARD
حیدری شیرین, افشاری محسن, مجتهدزاده روح الله. (1404). 'تحلیل الگوهای فضایی خانههای دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز', پژوهشهای معماری و محیط, 3(5), e740996. doi: 10.30470/jaer.2026.2089193.1217
CHICAGO
شیرین حیدری, محسن افشاری و روح الله مجتهدزاده, "تحلیل الگوهای فضایی خانههای دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز," پژوهشهای معماری و محیط, 3 5 (1404): e740996, doi: 10.30470/jaer.2026.2089193.1217
VANCOUVER
حیدری شیرین, افشاری محسن, مجتهدزاده روح الله. تحلیل الگوهای فضایی خانههای دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز. پژوهشهای معماری و محیط. 1404;3(5):e740996. doi: 10.30470/jaer.2026.2089193.1217
