1
دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استادیار، گروه معماری، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.
10.30470/jaer.2026.2104325.1244
چکیده
افزایش جمعیت سالمندان و گسترش سکونت در خانههای سالمندان، ضرورت بازاندیشی در کیفیت معماری داخلی این فضاها را برجسته کرده است. در چنین محیطهایی، کیفیت فضا صرفاً به ایمنی، دسترسپذیری و پاسخگویی عملکردی محدود نمیشود، بلکه با تجربه ادراکی، احساس کنترل، تداوم هویت و شکلگیری حس تعلق به مکان پیوند دارد. هدف پژوهش حاضر، تبیین رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان با تأکید بر نقش میانجی حس تعلق به مکان است. پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت تحلیلی–تبیینی و از نظر راهبرد، آمیخته اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، مؤلفههای نظری پژوهش از طریق تحلیل محتوای اسنادی منابع مرتبط با معماری داخلی سالمندی، تطبیق پذیری فضایی و روانشناسی محیطی استخراج شد. در مرحله کمی، پرسشنامه محققساخته بر اساس یافتههای کیفی تدوین گردید و دادههای حاصل از 186 پرسشنامه معتبر تکمیلشده توسط متخصصان معماری، معماری داخلی و طراحی فضاهای سالمندی تحلیل شد. برای بررسی روایی سازهها از تحلیل عاملی اکتشافی، آزمون KMO و بارتلت و برای آزمون فرضیهها از تحلیل رگرسیون و منطق تحلیل میانجیگری استفاده شد. یافتهها نشان داد تطبیقپذیری فضایی اثر مثبت و معناداری بر کیفیت ادراکشده معماری داخلی دارد؛ اما توان تبیینی مستقیم آن محدود است. همچنین تطبیقپذیری فضایی اثر قوی و معناداری بر حس تعلق به مکان نشان داد و حس تعلق به مکان نیز کیفیت ادراکشده معماری داخلی را بهطور معنادار پیشبینی کرد. در مدل ترکیبی، با ورود حس تعلق به مکان، اثر مستقیم تطبیقپذیری فضایی بر کیفیت معماری داخلی نامعنادار شد؛ بنابراین، الگوی نتایج با نقش میانجی حس تعلق به مکان سازگار است. نتایج پژوهش نشان میدهد ارتقای کیفیت معماری داخلی خانههای سالمندان مستلزم آن است که تطبیقپذیری فضایی از سطح تغییرپذیری کالبدی فراتر رود و به تجربه کنترل، امنیت، آشنایی، خاطرهمندی، تعلق و تداوم هویتی تبدیل شود.
حسینی,مونا سادات و نقدبیشی,رضا . (1405). نقش میانجی حس تعلق به مکان در رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان. (e741317). پژوهشهای معماری و محیط, (), e741317 doi: 10.30470/jaer.2026.2104325.1244
MLA
حسینی,مونا سادات , و نقدبیشی,رضا . "نقش میانجی حس تعلق به مکان در رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان" .e741317 , پژوهشهای معماری و محیط, , , 1405, e741317. doi: 10.30470/jaer.2026.2104325.1244
HARVARD
حسینی مونا سادات, نقدبیشی رضا. (1405). 'نقش میانجی حس تعلق به مکان در رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان', پژوهشهای معماری و محیط, (), e741317. doi: 10.30470/jaer.2026.2104325.1244
CHICAGO
مونا سادات حسینی و رضا نقدبیشی, "نقش میانجی حس تعلق به مکان در رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان," پژوهشهای معماری و محیط, (1405): e741317, doi: 10.30470/jaer.2026.2104325.1244
VANCOUVER
حسینی مونا سادات, نقدبیشی رضا. نقش میانجی حس تعلق به مکان در رابطه میان تطبیقپذیری فضایی و کیفیت ادراکشده معماری داخلی خانههای سالمندان. پژوهشهای معماری و محیط. 1405;():e741317. doi: 10.30470/jaer.2026.2104325.1244
