1
استادیار، گروه هنر و معماری، موسسه آموزش عالی خاوران، مشهد، ایران.
2
دانشآموخته کارشناس ارشد معماری داخلی، موسسه آموزش عالی خاوران، مشهد، ایران.
10.30470/jaer.2026.2090122.1222
چکیده
گسترش هوش مصنوعی مولد، ظرفیتهای جدیدی برای ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری فراهم کرده است؛ بااینحال، تفاوت عملکرد ابزارها و وابستگی آن به نوع ورودی، ضرورت ارزیابی نظاممند را نشان میدهد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی معیارهای ارزیابی و مقایسه عملکرد ابزارهای منتخب هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی طراحی معماری انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و با رویکرد آمیخته و ساختار متوالی - اکتشافی انجام گرفت. ابتدا با فراترکیب مطالعات پیشین، چارچوب ارزیابی تدوین و سپس عملکرد سه ابزار «میدجرنی»، «دال ای ۲» و «استیبل دیفیوژن» در دو آزمایش و طی هشت نوبت بررسی شد. آزمایش نخست بر تولید طرح از ورودی صرفاً متنی و آزمایش دوم بر ترکیب ورودی متنی و تصویری متمرکز بود. خروجیها توسط هشت نفر از استادان رشته معماری دارای تجربه در زمینه هوش مصنوعی و با مقیاس پنجدرجهای لیکرت ارزیابی شدند. یافتههای فراترکیب، پنج بُعد «انطباق با ورودی، خلاقیت، کیفیت ایده، کیفیت بازنمایی و کاربردپذیری» و در تعامل چندوجهی، دو بُعد «تلفیق ورودیهای چندوجهی» و «کنترل و توسعه طراحی» را شناسایی کرد. در آزمایش نخست، «میدجرنی» در انطباق با ورودی و خلاقیت، «استیبل دیفیوژن» در کیفیت ایده و «دال ای ۲» در کیفیت بازنمایی عملکرد برتر داشتند و «میدجرنی» و «استیبل دیفیوژن» در کاربردپذیری عملکرد برابر نشان دادند. در آزمایش دوم، «میدجرنی» در خلاقیت و کیفیت ایده و «استیبل دیفیوژن» در پنج بُعد دیگر برتری داشتند، درحالیکه «دال ای ۲» در هیچیک از ابعاد عملکرد برتر نشان نداد. در مجموع، نتایج نشان داد عملکرد ابزارها به نوع ورودی و هدف طراحی وابسته است و هیچ ابزار واحدی برتری مطلق ندارد. «میدجرنی» برای اکتشاف ایدههای خلاقانه از ورودی متنی و «استیبل دیفیوژن» برای توسعه و کنترل گزینههای طراحی مبتنی بر ترکیب متن و تصویر مناسبتر است.
یزدانی, مجید, و داوری رشخوار, امیررضا. (1405). بررسی پتانسیلهای هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری. (e741391). پژوهشهای معماری و محیط, (), e741391 https://doi.org/10.30470/jaer.2026.2090122.1222
MLA
یزدانی, مجید, و داوری رشخوار, امیررضا. "بررسی پتانسیلهای هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری" .e741391 , پژوهشهای معماری و محیط, , 1405, e741391. doi: 10.30470/jaer.2026.2090122.1222
HARVARD
یزدانی مجید, داوری رشخوار امیررضا. (1405). 'بررسی پتانسیلهای هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری', پژوهشهای معماری و محیط, (), e741391. doi: 10.30470/jaer.2026.2090122.1222
CHICAGO
مجید یزدانی و امیررضا داوری رشخوار, "بررسی پتانسیلهای هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری," پژوهشهای معماری و محیط, (1405): e741391, doi: 10.30470/jaer.2026.2090122.1222
VANCOUVER
یزدانی مجید, داوری رشخوار امیررضا. بررسی پتانسیلهای هوش مصنوعی در مرحله ایدهپردازی در فرآیند طراحی معماری. پژوهشهای معماری و محیط. 1405;():e741391. doi: 10.30470/jaer.2026.2090122.1222
