1
دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2
دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی ، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
10.30470/jaer.2026.2105044.1249
چکیده
"فضای میانه" بعنوان واسط، دوگانهی توده-فضا را به کیفیتهای ملموس و غیر ملموس بدل میسازد. ویژگیهایی که در تاروپود هم، شکل کلی فضای میانه را ایجاد کردهاند. فضای میانه با ویژگی سیالت شکلی -ساختاری خود موجب بروز و ظهور دو مفهوم بنیادین فضاهای انطباق پذیر یعنی، نفوذپذیری و انعطافپذیری را به نمایش میگزارد. "فضای میانه" با عاملیت ارتباط دهندگی و واسط بودن خود بهعنوان سازماندهندهی نظام توده-فضا، بنیادیترین رکن شکلگیری معماری است. با این حال عدم توجه به ویژگیهای اساسی آن در ترکیب با سایر عوامل دخیل در ساختارهای معماری، موجب ناکارمدی آن شده و تهی از کیفیتهای صوری، عملکردی و معنایی خواهد بود. از همین رو دو رکن اساسی "شفافیت" و "تودهمندی" با عاملیت دو ویژگی "انعطافپذیری سازگارانه" و "نفوذپذیری ساختاری" موجب سازگاری بیشتر با مفهوم "فضای میانه" در بستر شکلگیری معماری خواهد شد. پژوهش حاضر به لحاظ تحلیل محتوایی، بنیادی بوده و ماهیت کیفی دارد که براساس راهبردهای تحلیلی-توصیفی درتبیین ویژگیهای مفهوم "فضای میانه" در ساختارهای معماری نیازمند بررسی مؤلفههای تأثیرگذار بر آن است. از این رو نخست تعریف دقیق از فضای میانه با تکیه برمفاهیم و بنیادهای شکلگیری آن صورت گرفته و در ادامه سطوح شکلگیری آن در قالب سطح کالبدی (فیزیکی-فرمی)، سطح عملکردی، سطح ادراکی-روانشناختی و سطح معنایی-نمادین آن بررسی شده است. برای خوانش این سطوح نیازمند تبیین دو مفهوم عام، نفوذپذیری ساختاری و انعطافپذیری سازگارانه در فضای میانه است. ویژگی و خصوصیت اصلی این مفاهیم دو کلیدواژه بنیادین، یعنی "تودهمندی" و "شفافیت" فضایی است که در شکلگیری "فضای میانه انطباقپذیر" حیاتی و ضروری است. نتیجه پژوهش حاضر تبیین "تودهمندی" بهعنوان ظرف پذیرش "شفافیت" است که در قالب خصوصیت کالبدی-ساختاری نمایان شده و پذیرندهی عملکرد و رفتارهای سازگارانه و انطباقپذیر در "فضای میانه" شده و موجب بروز کنشهای ادراکی و معنایی است.
