1
دانش آموخته دکتری، گروه هنر و معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
2
استادیار، گروه هنر و معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
3
دانشیار، گروه آمار، دانشکده علوم ریاضی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
10.30470/jaer.2026.2083107.1197
چکیده
با افزایش میزان استرس و فشارهای روانی در میان دانشآموزان نوجوان و نقش تعیینکننده محیطهای آموزشی در سلامت روان آنان توجه به کیفیت کالبدی فضاهای آموزشی به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی انجام شد. سؤال اصلی پژوهش این است که کدام عناصر کالبدی معماری و به چه میزان در کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی مؤثرند و آیا حس تعلق مکانی در این رابطه نقش میانجی ایفا میکند؟ با توجه به حساسیت دوره نوجوانی نسبت به شرایط محیطی و کیفیت نامناسب فضاهای آموزشی میتواند پیامدهای روانی و تحصیلی نامطلوبی به همراه داشته باشد. این مطالعه با رویکرد توصیفی–همبستگی بر روی ۴۰۰ دانشآموز پسر مقطع متوسطه در سال۱۴۰4 در شهر کرمان انجام گرفت. نمونهگیری بهصورت خوشهای چندمرحلهای صورت پذیرفت و دادهها با استفاده از پرسشنامه محققساخته عناصر کالبدی معماری و مقیاس استاندارد سنجش استرس جمعآوری شدند. تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزارهای SPSS و R انجام شد. نتایج تحلیل عاملی، پنج مؤلفه اصلی شامل آسایش و ارتباط با طبیعت، انعطافپذیری و کنترل دانشآموز، ایمنی، طراحی زیباشناختی و کارکرد اجتماعی را شناسایی که در مجموع ۶۸/۵ درصد از واریانس متغیرها را تبیین نمودند. پایایی ابزار پژوهش با آلفای کرونباخ ۹۲/۰ در سطح مطلوب تأیید و نتایج مدل رگرسیونی نشان داد عناصر کالبدی معماری توانایی تبیین ۶۱ درصد از واریانس استرس دانشآموزان را دارند. نتایج رگرسیون چندگانه بیانگر آن بود که مؤلفه آسایش و ارتباط با طبیعت بیشترین نقش کاهنده را در کاهش استرس ایفا میکند. یافتههای این پژوهش بر ضرورت توجه نظاممند به ابعاد کالبدی فضاهای آموزشی تأکید داشته و نتایج آن میتواند در فرایند تصمیمگیری معماران، طراحان و برنامهریزان آموزشی مورد استفاده قرار گیرد و مبنایی علمی برای ارتقای کیفیت محیطهای یادگیری در مقاطع آموزشی فراهم آورد.
ترابی,الهه , میرزایی,رضا و جباری نوقابی,مهدی . (1404). مدلسازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی. (e741094). پژوهشهای معماری و محیط, 3(5), e741094 doi: 10.30470/jaer.2026.2083107.1197
MLA
ترابی,الهه , , میرزایی,رضا , و جباری نوقابی,مهدی . "مدلسازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی" .e741094 , پژوهشهای معماری و محیط, 3, 5, 1404, e741094. doi: 10.30470/jaer.2026.2083107.1197
HARVARD
ترابی الهه, میرزایی رضا, جباری نوقابی مهدی. (1404). 'مدلسازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی', پژوهشهای معماری و محیط, 3(5), e741094. doi: 10.30470/jaer.2026.2083107.1197
CHICAGO
الهه ترابی, رضا میرزایی و مهدی جباری نوقابی, "مدلسازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی," پژوهشهای معماری و محیط, 3 5 (1404): e741094, doi: 10.30470/jaer.2026.2083107.1197
VANCOUVER
ترابی الهه, میرزایی رضا, جباری نوقابی مهدی. مدلسازی عناصر کالبدی معماری مؤثر بر کاهش استرس دانشآموزان نوجوان در محیطهای آموزشی. پژوهشهای معماری و محیط. 1404;3(5):e741094. doi: 10.30470/jaer.2026.2083107.1197
