دانشیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.
10.30470/jaer.2026.2085171.1206
چکیده
فضاهای عمومی شهری به عنوان بستر تعاملات اجتماعی و هویتبخش منظر شهری، نقشی تعیینکننده در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا میکنند. فناوری واقعیت مجازی بهعنوان ابزاری نوین و تحولآفرین، امکان شبیهسازی تعاملی و چندحسی فضاها را پیش از اجرا فراهم آورده و پتانسیل بالایی برای پُرکردن شکاف میان طراحی و ادراک کاربران دارد. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل ساختاری مؤلفههای کلیدی مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز است. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد آیندهپژوهی و با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری (نرمافزار میکمک) به شناسایی و تحلیل روابط متقابل مؤلفهها پرداخته است. دادهها با بهرهگیری از مطالعات کتابخانهای و نظرات 25 نفر از خبرگان گردآوری شد. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که سیستم مؤلفهها در حالت ناپایدار قرار دارد که نشاندهنده پیچیدگی و پویایی بالای روابط میان آنهاست. بر اساس تحلیلهای کمّی، مؤلفه «هماهنگی بینذینفعی و آگاهی مکانی» با امتیاز تأثیرگذاری 909 (مستقیم) و 909 (غیرمستقیم)، «امنیت (عینی و ذهنی)» و«سرزندگی و تعامل اجتماعی» با امتیاز 833 و 833 بهترتیب بالاترین میزان تأثیرگذاری را بر سایر مؤلفهها داشته و به عنوان کلیدیترین پیشرانها در ارزیابی کیفیات محیطی با استفاده از واقعیت مجازی شناسایی شدند. نتایج نشان میدهد که واقعیت مجازی نه تنها ابزاری برای بازنمایی بصری، بلکه بستری برای همآفرینی اجتماعی و مشارکت ذینفعان در فرآیند طراحی است. یافتههای تحلیل ساختاری نشان میدهد که مؤلفههای کالبدی-عملکردی، ادراکی-حسی، اجتماعی-تعاملی و زیستمحیطی-آسایشی، چهار بعد اصلی تأثیرگذار بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی تبریز هستند و میتواند به عنوان ابزاری راهبردی در فرآیند طراحی شهری، تصمیمگیری مشارکتی، آموزش طراحی و سیاستگذاری مبتنی بر شواهد به کار گرفته شود. بهکارگیری واقعیت مجازی در فرآیند ارزیابی کیفیات محیطی، گامی مؤثر در جهت گذار از رویکردهای سنتی و ذهنی به ارزیابیهای عینی، پویا و کاربرمحور است.
حق لسان, مسعود. (1405). تحلیل ساختاری مؤلفههای مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز. (e741526). پژوهشهای معماری و محیط, (), e741526 https://doi.org/10.30470/jaer.2026.2085171.1206
MLA
حق لسان, مسعود. "تحلیل ساختاری مؤلفههای مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز" .e741526 , پژوهشهای معماری و محیط, , 1405, e741526. doi: 10.30470/jaer.2026.2085171.1206
HARVARD
حق لسان مسعود. (1405). 'تحلیل ساختاری مؤلفههای مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز', پژوهشهای معماری و محیط, (), e741526. doi: 10.30470/jaer.2026.2085171.1206
CHICAGO
مسعود حق لسان, "تحلیل ساختاری مؤلفههای مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز," پژوهشهای معماری و محیط, (1405): e741526, doi: 10.30470/jaer.2026.2085171.1206
VANCOUVER
حق لسان مسعود. تحلیل ساختاری مؤلفههای مؤثر بر کاربرد واقعیت مجازی در ارزیابی کیفیات محیطی فضاهای عمومی شهر تبریز. پژوهشهای معماری و محیط. 1405;():e741526. doi: 10.30470/jaer.2026.2085171.1206
